1. Ubezpieczyciel ma tylko 3 lata na dochodzenie zwrotu pieniędzy od nietrzeźwego kierowcy
2. Termin liczy się od dnia wypłaty odszkodowania poszkodowanemu (nie od daty wypadku)
3. To roszczenie z umowy ubezpieczenia, nie z deliktu – stosuje się art. 819 § 1 k.c.
4. Sprawca może podnieść zarzut przedawnienia już po 3 latach od wypłaty

Historia sprawy – gdy ubezpieczyciel wraca po pieniądze

Wyobraźmy sobie sytuację dość typową dla praktyki sądowej: dochodzi do wypadku drogowego, sprawca jest nietrzeźwy, poszkodowany doznaje poważnych obrażeń, a odszkodowanie wypłaca – zgodnie z obowiązkiem – ubezpieczyciel z polisy OC.

Na tym jednak historia się nie kończy.

Po pewnym czasie zakład ubezpieczeń kieruje roszczenie przeciwko sprawcy, żądając zwrotu wypłaconych pieniędzy. Pojawia się wtedy pytanie, które w sprawie rozpoznanej przez Sąd Najwyższy 18 listopada 2005 r. (IV CK 203/05) okazało się kluczowe: jak długo ubezpieczyciel ma na dochodzenie takiego roszczenia?

Stan faktyczny – nietrzeźwy kierowca i roszczenie po latach

Sprawa dotyczyła kierowcy, który w stanie nietrzeźwości spowodował wypadek jeszcze w latach 90. Ubezpieczyciel wypłacał poszkodowanemu świadczenia w kilku transzach, a następnie – po kilku latach – wystąpił z pozwem regresowym przeciwko sprawcy. Ten z kolei podniósł zarzut przedawnienia, wskazując, że część roszczenia jest już spóźniona. Spór sprowadzał się więc do ustalenia, jaki termin przedawnienia należy zastosować.

Problem prawny – 3, czy może 10 lat?

Na pierwszy rzut oka mogłoby się wydawać, że skoro szkoda wynika z czynu niedozwolonego, to właściwy będzie dłuższy, nawet dziesięcioletni termin.

Takie podejście przyjął sąd apelacyjny.

Możliwe koncepcje przedawnienia:

1. 10 lat – jak przy odpowiedzialności deliktowej (czyn niedozwolony)
2. 3 lata – termin ogólny z art. 118 k.c. dla działalności gospodarczej
3. 3 lata – art. 819 § 1 k.c. dla roszczeń z umowy ubezpieczenia

Sąd Najwyższy uznał jednak, że to błędny trop. Kluczowe było bowiem zrozumienie charakteru samego roszczenia ubezpieczyciela.

Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego – regres nietypowy

W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił, że w ubezpieczeniach odpowiedzialności cywilnej regres nie ma charakteru zwykłego przejęcia roszczenia poszkodowanego.

Nie działa tu art. 828 k.c.

Przepis ten dotyczy tzw. regresu typowego (subrogacji), właściwego dla ubezpieczeń majątkowych (np. ubezpieczenia mienia). W takich przypadkach ubezpieczyciel wchodzi w prawa poszkodowanego wobec sprawcy. Tymczasem w ubezpieczeniu OC komunikacyjnym mamy do czynienia z tzw. regresem nietypowym, który:

• nie wynika z ogólnych przepisów kodeksu cywilnego,

• opiera się wyłącznie na przepisach szczególnych,

• ma charakter wyjątkowy (np. w przypadku nietrzeźwości kierowcy).

W analizowanej sprawie podstawą regresu był § 33 rozporządzenia Ministra Finansów (obecnie odpowiednikiem jest art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych).

Dlaczego roszczenie regresowe to roszczenie z umowy ubezpieczenia?

Skoro bowiem regres nie polega na wejściu w prawa poszkodowanego, to nie można automatycznie stosować zasad właściwych dla odpowiedzialności deliktowej.

Sąd Najwyższy poszedł krok dalej i wskazał, że po zmianach legislacyjnych z lat 90. obowiązkowe ubezpieczenie OC ma charakter umowny.

A skoro tak, to również roszczenie regresowe – choć wynika z przepisu szczególnego – jest elementem stosunku prawnego ukształtowanego przez umowę ubezpieczenia.

Orzeczenie Sądu Najwyższego:

Roszczenie regresowe ubezpieczyciela wobec sprawcy jest roszczeniem z umowy ubezpieczenia i przedawnia się z upływem 3 lat (art. 819 § 1 k.c.)

Od kiedy liczy się przedawnienie?

Sąd Najwyższy wskazał również moment, od którego biegnie termin: Od chwili wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela

To oznacza, że każda wypłata (jeśli jest dokonywana w częściach) może potencjalnie uruchamiać osobny bieg przedawnienia.

Przykład:

• Wypadek: 15.03.2020

• Wypłata I raty odszkodowania: 10.06.2020 → przedawnienie: 10.06.2023

• Wypłata II raty odszkodowania: 05.09.2020 → przedawnienie: 05.09.2023

• Wypłata III raty odszkodowania: 20.12.2020 → przedawnienie: 20.12.2023

Dlaczego to tak ważne? Znaczenie wyroku w praktyce

Dla ubezpieczycieli:

• Konieczność szybkiego dochodzenia roszczeń regresowych
• Brak możliwości korzystania z dłuższych terminów (np. 10-letnich)
• Ryzyko utraty roszczenia przy zwlekaniu

Dla sprawców (np. nietrzeźwych kierowców):

• Możliwość podniesienia zarzutu przedawnienia już po 3 latach
• Realna ochrona przed bardzo odległymi roszczeniami
• Jasne reguły – termin liczy się od wypłaty, a nie od wypadku

Co przesądził Sąd Najwyższy w sprawie IV CK 203/05?

Wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 2005 r. w sprawie IV CK 203/05 wprowadza jasne zasady:

1. Regres ubezpieczyciela w OC ma charakter szczególny (nietypowy)
2. Jego podstawą są przepisy szczególne, a nie art. 828 k.c.
3. Roszczenie to jest traktowane jako wynikające z umowy ubezpieczenia
4. Przedawnia się po 3 latach (art. 819 § 1 k.c.)
5. Termin biegnie od momentu wypłaty odszkodowania

To rozstrzygnięcie porządkuje wcześniejsze rozbieżności i do dziś stanowi istotny punkt odniesienia w sprawach regresowych ubezpieczycieli.

Ostatecznie Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego, wskazując, że przyjęcie dziesięcioletniego terminu było nieprawidłowe. W ten sposób jednoznacznie opowiedział się za koncepcją, która dziś stanowi podstawę rozumienia regresu ubezpieczeniowego w sprawach OC komunikacyjnego.

To orzeczenie pokazuje, jak istotne jest właściwe zakwalifikowanie roszczenia. Bo czasem o wyniku sprawy nie decydują fakty – te są oczywiste – lecz odpowiedź na pozornie techniczne pytanie: z jakiego stosunku prawnego dane roszczenie naprawdę wynika.

Najczęściej zadawane pytania o regres ubezpieczyciela

Ile lat ubezpieczyciel ma na dochodzenie regresu od nietrzeźwego kierowcy?

3 lata od dnia wypłaty odszkodowania poszkodowanemu. To termin z art. 819 § 1 k.c. dla roszczeń z umowy ubezpieczenia.

Od kiedy liczy się przedawnienie roszczenia regresowego?

Od momentu wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela, a nie od dnia wypadku. Jeśli odszkodowanie wypłacane jest w kilku transzach, każda z nich uruchamia odrębny bieg przedawnienia.

Czy nietrzeźwy kierowca musi zwrócić odszkodowanie ubezpieczycielowi?

Tak, jeśli ubezpieczyciel wystąpi z roszczeniem regresowym w ciągu 3 lat od wypłaty. Podstawą jest art. 43 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (dawniej § 33 rozporządzenia).

Co to jest regres nietypowy w ubezpieczeniach OC?

To roszczenie ubezpieczyciela wobec sprawcy, które nie wynika z przejęcia praw poszkodowanego (art. 828 k.c.), lecz z przepisów szczególnych. W przeciwieństwie do regresu typowego (w ubezpieczeniach majątkowych), regres nietypowy ma charakter wyjątkowy i działa tylko w sytuacjach wskazanych w ustawie.

Czy można przedłużyć termin przedawnienia roszczenia regresowego?

Nie można go przedłużyć, ale można go przerwać przez:

• Wystąpienie z pozwem do sądu

• Wezwanie do zapłaty w sposób urzędowy

• Uznanie roszczenia przez sprawcę

Po przerwaniu przedawnienia termin biegnie na nowo.

Autor: Kancelaria Adwokacka Bafia Jóźwiak

Data aktualizacji: Maj 2026