Separacja w odróżnieniu od rozwodu nie kończy małżeństwa, ale w pewnym sensie uchyla wspólnotę małżeńską. Separację orzeka sąd w wyroku. Robi to na wniosek jednej lub obu stron, gdy stwierdzi, że pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia. Natomiast rozkład ten nie musi być trwały. Skutkiem orzeczonej separacji jest powstanie rozdzielności majątkowej. W okresie separacji nie można zawrzeć nowego małżeństwa, bo formalnie małżeństwo wciąż istnieje. Separacja to czas, w którym małżonkowie mogą podjąć decyzję, czy chcą pozostać w małżeństwie czy definitywnie chcą się rozstać decydując się na rozwód.
Jeśli zastanawiają się Państwo nad separacją, kancelaria adwokacka Bafia Jóźwiak oferuje kompleksowe wsparcie w poprowadzeniu Was przez ten proces. Doradzamy prawnie oraz reprezentujemy Państwa przed sądem – zarówno w sprawach o separację jak i rozwód. Zapraszamy do kontaktu. Wyjaśnimy i pomożemy Państwu wybrać najlepsze w Państwa sytuacji rozwiązanie prawne.
Czym jest separacja małżeńska?
Czym w rzeczywistości jest separacja? To formalny stan pomiędzy małżonkami, którzy z różnych powodów nie mogą lub nie chcą podjąć decyzji o rozwodzie, który ostatecznie kończy małżeństwo. W pewien sposób można powiedzieć, że separacja to sformalizowany stan kryzysu w związku. Jednocześnie to okres, który ma pozwolić małżonkom nad zastanowieniem się co dalej i podjąć ostateczne decyzje – o pozostaniu w związku lub rozejściu się.
Separacja faktyczna a separacja prawna
Po co sądownie orzekać separację? Ponieważ stan separacji to stan prawny, który wywołuje określone konsekwencje w obszarze praw i obowiązków stron. Nie jest to wyłącznie faktyczna separacja, w której małżonkowie na przykład nie mieszkają ze sobą lub gdy każdy z nich zaczyna żyć własnym życiem. Separacja faktyczna polega na tym, że para przestaje tworzyć wspólnotę – na przykład każdy mieszka osobno, nie jedzą wspólnie posiłków, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonkowie funkcjonują tak, jakby już nie byli razem, jednak stan ten nie jest w żaden sposób sformalizowany.
Ponieważ prawo zawsze dąży do tego, aby stan faktyczny był usankcjonowany prawnie, to w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (KRO) ustawodawca ustanowił instytucję prawną separacji. Jest ona sformalizowana orzeczeniem sądu i wywołuje konkretne skutki prawne, o których zaraz powiemy. Kancelaria adwokacka Bafia Jóźwiak często doradza klientom, jak przejść od etapu nieformalnego rozstania do separacji uregulowanej prawem, przy jednoczesnym zabezpieczeniu interesu obu stron.
Podstawa orzeczenia separacji – zupełny rozkład pożycia
Zgodnie z art. 61(1) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), podstawą do orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to, że ustały więzi fizyczne, duchowe i gospodarcze między małżonkami. Co istotne – w przeciwieństwie do rozwodu – rozkład ten nie musi być trwały. Sąd może orzec separację nawet wtedy, gdy istnieje szansa na uratowanie związku. Jeśli mają Państwo wątpliwości, czy w Waszej sytuacji zachodzą przesłanki do jej orzeczenia, zapraszamy na konsultacje do Kancelarii Bafia Jóźwiak.
Żeby sąd mógł orzec separację, muszą zajść okoliczności określone w art. 61[1] Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO).
§ 1. Jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać, ażeby sąd orzekł separację.
Art. 61[1] KRO
Jednak mimo stwierdzenia zupełnego rozkładu pożycia, orzeczenie separacji doznaje czasem ograniczenia. Zgodnie z art. 61[2] KRO:
§ 2. Jednakże mimo zupełnego rozkładu pożycia orzeczenie separacji nie jest dopuszczalne, jeżeli wskutek niej miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków albo jeżeli z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
art. 61[2] KRO
Jedną z podstaw wprowadzenia separacji jako rozwiązania prawnego było założenie, że jest to czas, gdy para podejmuje próby i działania, aby naprawić relacje między sobą. Nie da się jednak ukryć, że niemal od samego początku liczba spraw o separację to zaledwie ułamek spraw rozwodowych, a rozdźwięk ten z czasem się tylko poszerzył. Pokażemy to na liczbach w dalszej części artykułu. Może to wskazywać na fakt, że separacja jest traktowana przez strony wyłącznie jako rozwiązanie prawne „na czas przed rozwodem”. Lub jest ona podyktowana względami religijnymi. Przypadki, gdy po orzeczeniu separacji małżonkowie wracają do siebie, a sąd ją znosi, w praktyce są rzadkie.
- Planują Państwo rozwód? Zachęcamy do zapoznania się z naszym poradnikiem: Rozwód – wymogi, przebieg rozprawy, koszty i czas trwania postępowania
Kiedy warto orzec separację zamiast rozwodu?
Żeby rozeznać się w korzyściach separacji, trzeba poznać skutki prawne, które ona wywołuje. Nie da się ukryć, że nie dla każdej pary separacja będzie atrakcyjnym rozwiązaniem. Zdecydowanie częściej, zwłaszcza w obecnej rzeczywistości, małżeństwa decydują się na rozwód.
Kiedy warto orzec separację zamiast rozwodu?
Przesłanki przemawiające za separacją
Jest kilka sytuacji, gdy dla niektórych par separacja będzie lepszym wyborem niż rozwód. Przykładem może być głęboki kryzys w małżeństwie, w którym jednak para wciąż widzi cień szansy na pojednanie i uratowanie związku. Bywa, że małżonkowie potrzebują natychmiastowego uregulowania spraw majątkowych i skorzystania z rozdzielności majątkowej, jaką daje separacja. Nie są natomiast jeszcze gotowi lub nie chcą przechodzić przez trudny proces rozwodowy. Może być też tak, że jeden z małżonków jest ciężko chory, co powoduje, że wspólne życie przestaje być możliwe, ale drugi małżonek nie chce go opuszczać definitywnie. Za każdym razem trzeba samemu rozważyć te trudne decyzje. Nasza kancelaria adwokacka Bafia Jóźwiak może jednak przedstawić Państwu konsekwencje prawne każdej z nich.
- Umów się na konsultację prawną w kancelarii adwokackiej z Gdańska Bafia Jóźwiak
Separacja a względy religijne i rodzinne
Separacja może być dobrym prawnym rozwiązaniem dla osób, dla których rozwód nie jest dopuszczalny ze względów religijnych lub przekonań światopoglądowych. Osoby takie wybierają rozwiązanie pośrednie. Z jednej strony żyją one własnym życiem, ale z drugiej strony nie doprowadzają do zerwania małżeństwa z punktu widzenia wiary. W ten sposób chronią swoje sumienie, a jednoczenie otrzymują ochronę prawną właściwą dla osób żyjących osobno.
Kiedy sąd orzeka rozwód, mimo że jeden z małżonków żąda orzeczenia separacji?
Nie zawsze orzeczenie separacji dojdzie do skutku, mimo że chciałby jej jeden z małżonków. Są sytuacje, gdy jeden z małżonków chce orzeczenia separacji, ale drugi się na to nie zgadza twierdząc, że chce się rozwieźć. Jeśli żądanie przez drugiego małżonka rozwodu, gdy pierwszy chce separacji, jest uzasadnione, to sąd orzeka rozwód. Gdyby jednak okazało się, że z jakiś powodów orzeczenie rozwodu nie jest w sytuacji konkretnej pary dopuszczalne, a orzeczenie separacji jest uzasadnione, to sąd orzeka separację.
Jakie skutki wywołuje separacja?
Formalnie w okresie separacji małżeństwo trwa nadal. Jednak orzeczenie sądu ingeruje w relacje prawne między małżonkami. Częściowo skutki separacji są zbliżone do skutków rozwodu, ale występują też ważne różnice.
Separacja a majątek (rozdzielność majątkowa)
Jednym z najważniejszych efektów jest wpływ na finanse. Czy separacja powoduje rozdzielność majątkową? Tak – z chwilą orzeczenia separacji przez sąd ustaje wspólność majątkowa, a między małżonkami powstaje z mocy prawa rozdzielność majątkowa. Od tego momentu każdy z małżonków pracuje na własny rachunek, a majątek wspólny można podzielić. Zespół Kancelarii Bafia Jóźwiak z sukcesami prowadzi skomplikowane sprawy o podział majątku po orzeczeniu separacji. Zapraszamy do kontaktu.
Separacja a alimenty między małżonkami
Między małżonkami w separacji nadal istnieje obowiązek alimentacyjny. Małżonkowie pozostający w separacji zobowiązani są do wzajemnej pomocy, jeśli wymagają tego względy słuszności. Do obowiązków alimentacyjnych między małżonkami co do zasady stosuje się przepisy o alimentach przy rozwodzie, jednak są pewne wyjątki i ograniczenia. Są one powiązane z orzeczeniem separacji z przesądzeniem o winie jednej ze stron – tu także co do zasady stosuje się przepisy jak przy rozwodzie. Sąd orzekając separację orzeka w wyroku o winie stron. Jeśli separacja przeprowadzana jest na zgodny wniosek obu stron, to sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia. Jeśli jedna ze stron nie jest w ogóle winna rozpadu związku, to przy rozwodzie taka strona po pięciu latach od orzeczenia rozwodu może zwolnić się z obowiązku alimentacyjnego wobec byłego małżonka. Przy separacji to 5-letnie ograniczenie nie obowiązuje.
Separacja a dziedziczenie
Orzeczenie separacji wyłącza dziedziczenie ustawowe między małżonkami. Małżonek w separacji nie dziedziczy po zmarłym partnerze z ustawy i nie ma prawa do zachowku. Wynika to z ogólnej zasady wyrażonej w art. 61[4] KRO par. 1, która mówi, że co do zasady orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (w przypadku rozwodu ustaje dziedziczenie ustawowe między były małżonkami). Dodatkowo kwestię tę precyzuje także kodeks cywilny w art. 935 [1]:
Przepisów o powołaniu do dziedziczenia z ustawy nie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.
Art. 935[1] Kodeks Cywilny
Czym separacja różni się od rozwodu?
Co do zasady orzeczenie separacji wywołuje takie skutki, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, jednak z pewnymi obocznościami wynikającymi z charakteru prawnego tej instytucji. Analizując temat „separacja a rozwód”, należy wskazać kilka zasadniczych różnic.
Możliwość zawarcia nowego małżeństwa
Czy po separacji można zawrzeć nowe małżeństwo? Nie można. Ponieważ separacja nie rozwiązuje związku małżeńskiego, żadne z małżonków nie może wziąć ślubu z inną osobą. Taka możliwość pojawia się dopiero po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego.
Powrót do nazwiska sprzed małżeństwa
Po orzeczeniu separacji nie ma możliwości powrotu do nazwiska noszonego przed zawarciem związku małżeńskiego. Przepisy KRO przewidują taką możliwość wyłącznie w ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód.
Tabela porównawcza: separacja vs rozwód
Poniższa tabela stanowi przystępne zestawienie najważniejszych różnic między separacją a rozwodem:
| Cecha / Skutek | Separacja | Rozwód |
| Stan małżeństwa | Trwa nadal (jednak następuje skutek uchylenia wspólnoty) | Zostaje trwale rozwiązane |
| Wymagany rozkład pożycia | Zupełny, ale nie musi być trwały | Zupełny i trwały |
| Zawarcie nowego małżeństwa | Niemożliwe | Możliwe |
| Powrót do nazwiska | Niemożliwy | Możliwy (w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia o rozwodzie) |
| Rozdzielność majątkowa | Powstaje z mocy prawa | Powstaje z mocy prawa |
| Dziedziczenie ustawowe | Wyłączone | Wyłączone |
| Odwracalność | Można znieść na zgodny wniosek | Nieodwracalny wyrok |
W Kancelarii Adwokackiej Bafia Jóźwiak dokładnie analizujemy Państwa sprawę z uwzględnieniem korzyści i ryzyk. W ten sposób pomagamy Państwu podjąć decyzję, czy lepiej wnosić o separację czy rozwód.
Co jest częstsze – separacja czy rozwód?
W komentarzu do powyższej tabeli warto dodać, że analizy GUS oraz Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości jednoznacznie wskazują, że w Polsce zdecydowanie częściej pary wnoszą o rozwód niż o separację. Z kolei w przypadku samej separacji rzadko sprawa kończy się jej zniesieniem i powrotem małżonków do siebie. Zdecydowana większość spraw separacyjnych kończy się albo przekształceniem tej sytuacji w rozwód albo trwaniem w separacji na stałe. W tym pierwszym przypadku separacja jest po prostu etapem przejściowym przed ostatecznym rozstaniem. W tym drugim małżonkowie co prawda nie wracają do siebie, ale utrwala się między nimi stan faktycznego rozstania, w którym tkwią z przyczyn religijnych, światopoglądowych lub finansowych aż do śmierci, do samego końca nie decydując się na rozwód.
Instytucję separacji wprowadzono pod koniec 1999 roku, ale nigdy nie cieszyła się ona takim zainteresowaniem jak rozwód. Z danych wynika, że w Polsce wielokrotnie częściej wybierany jest rozwód niż separacja. Warto w tym kontekście zajrzeć do opracowania przygotowanego przez IWS autorstwa Elżbiety Holewińskiej-Łapińskiej, profesor IWS, pt. „Orzecznictwo w sprawach o zniesienie separacji”. Z tej dostępnej w intrenecie publikacji wyłaniają się ciekawe dane. Choć dotyczą one zakresu lat 2000-2015, to chodzi w nich o pokazanie skali odsetka separacji w porównaniu do rozwodów:
Jak przebiega sprawa o separację?
Droga sądowa może przybrać dwojaki charakter, w zależności od tego, czy między małżonkami istnieje zgoda co do tego, czy oboje chcą orzeczenia separacji.
Zgodny wniosek a pozew o separację
Jeśli małżonkowie nie mają małoletnich dzieci i zgadzają się na separację, mogą złożyć wspólny, zgodny wniosek o separację rozpatrywany w trybie nieprocesowym. Jest to procedura szybsza i mniej konfliktowa. W przypadku braku zgody jednego z małżonków lub posiadania małoletnich dzieci, konieczne jest złożenie pozwu o separację. Sprawa toczy się wtedy w trybie procesowym, co wymaga przeprowadzenia rozprawy.
- Nasi adwokaci z kancelarii Bafia Jóźwiak z Gdańska sporządzą dla Państwa profesjonalny wniosek lub pozew, zapewniając reprezentację na każdym etapie postępowania. Zapraszamy do kontaktu.
Ile kosztuje separacja?
Koszty sądowe różnią się w zależności od trybu. Ile kosztuje separacja? Opłata stała od pozwu o separację wynosi 600 zł. Natomiast przy zgodnym wniosku małżonków, którzy nie mają wspólnych małoletnich dzieci, opłata ta jest niższa i wynosi jedynie 100 zł. Do tego mogą dojść koszty wynagrodzenia pełnomocnika oraz inne potencjalne koszty sądowe (np. powołania biegłych).
Czy można znieść separację?
Jedną z największych zalet tej instytucji prawnej jest jej odwracalność.
Zniesienie separacji na zgodny wniosek małżonków
Czy separację można znieść? Tak. Na podstawie art. 61(6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), na zgodne żądanie obojga małżonków sąd orzeka zniesienie separacji. Z chwilą takiego orzeczenia ustają jej skutki, co oznacza, że przywracane są w pełni wszystkie skutki małżeństwa (w tym m.in. powraca wspólność majątkowa, chyba że strony postanowią inaczej). Znosząc separację, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem małżonków. Proces ten wymaga złożenia odpowiednich dokumentów w sądzie – Kancelaria Adwokacka Bafia Jóźwiak może przygotować taki wniosek i pomóc Państwu powrócić do pełni praw małżeńskich.
Jeśli potrzebują Państwo wsparcia na którymkolwiek etapie – od pierwszych porad, przez reprezentację w sądzie, aż po kwestie majątkowe – Kancelaria Adwokacka Bafia Jóźwiak zaprasza do kontaktu. Nasze doświadczenie pozwoli Państwu przejść przez trudne chwile z poczuciem bezpieczeństwa.
Najczęściej zadawane pytania o separację małżeńską (FAQ)
Autor:
Doktor nauk prawnych. Specjalista z prawa rynku finansowego oraz prawa cywilnego.
